Methanol trong rượu gây độc hại cho cơ thể như thế nào

Khác với ethanol: loại cồn chính trong rượu uống được, methanol không được phép sử dụng trong thực phẩm vì gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng cho sức khỏe người dùng. Bài viết này sẽ giải thích chi tiết methanol là gì, vì sao gây độc và ảnh hưởng của nó lên cơ thể.

Hiểu đúng về Methanol

Methanol vì sao nó xuất hiện trong rượu?

Methanol là một loại cồn đơn giản nhất với công thức hóa học CH₃OH, là chất lỏng không màu, mùi hơi ngọt nhưng cực kỳ dễ bay hơi và độc hại. Nó được sử dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp làm dung môi, chống đông, sản xuất nhựa, nhiên liệu… nhưng không được dùng trong rượu uống.

Trong rượu, methanol có thể xuất hiện vì:

• Nguyên liệu lên men chứa cellulose hoặc bã gỗ (vỏ trái cây, bột gỗ) phân hủy tạo methanol trong quá trình lên men và chưng cất.
• Sử dụng cồn công nghiệp hoặc nguyên liệu kém chất lượng có methanol lẫn vào.
• Không loại bỏ phần đầu chưng cất (đầu mẻ), nơi chứa nồng độ methanol cao nhất.

Tại sao methanol nguy hiểm hơn ethanol?

Ethanol, loại cồn chính trong rượu uống được, khi vào cơ thể được chuyển hóa thành acetaldehyde và sau đó thành acetate. Đây là chất ít độc và cơ thể có thể xử lý an toàn. Ngược lại, methanol bị chuyển hóa thành formaldehyde và acid formic chúng là những chất gây độc nghiêm trọng, không được dùng trong thực phẩm và rất nguy hiểm khi uống phải.

Cơ chế gây độc của methanol trong cơ thể

Khi methanol vào cơ thể, nó dễ dàng được hấp thu qua ruột, phổi và da và bắt đầu phân bố khắp dịch thể cơ thể sau khoảng 30-60 phút.

Ban đầu, methanol có độc tính thấp. Tuy nhiên, khi vào gan, nó bị chuyển hóa thành các chất độc hơn:

1. Methanol chuyển thành Formaldehyde: Đây là chất gây kích ứng tế bào và có độc tính cao hơn methanol ban đầu.
2. Formaldehyde chuyển hóa thành Acid formic: Đây là chất chính gây ngộ độc methanol, tích tụ trong huyết thanh và gây rối loạn trao đổi chất.

Quá trình chuyển hóa này khiến acid formic tích tụ, gây ra toan chuyển hóa:  tình trạng máu trở nên quá axit, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Tác hại cụ thể của methanol đối với cơ thể

1. Các biểu hiện ngộ độc methanol

Ban đầu, triệu chứng ngộ độc có thể giống say rượu thông thường nhưng tiến triển nghiêm trọng hơn theo thời gian, bao gồm:

• Buồn nôn, nôn mửa
• Đau đầu, choáng váng
• Khó thở, nhịp tim không ổn định
• Mờ mắt, nhìn đôi hoặc mất thị lực
• Hôn mê, co giật, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu sớm

2. Tổn thương hệ thần kinh và thị giác

Acid formic khi tích tụ có thể gây tổn thương võng mạc và thần kinh thị giác, dẫn đến mờ mắt, mất thị lực hoặc mù lòa vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời.

Methanol cũng có thể gây ra tổn thương não bộ, thần kinh trung ương, khiến chức năng điều khiển cơ thể bị suy giảm.

3. Rối loạn chuyển hóa và toan máu

Sự tích tụ acid formic gây toan chuyển hóa khiến nồng độ axit trong máu tăng cao, làm rối loạn cân bằng pH trong cơ thể, có thể gây ảnh hưởng đến các cơ quan nội tạng và chức năng sinh lý.

4. Nguy cơ tử vong và mức độ độc

Methanol rất độc ngay cả với liều nhỏ. Theo các nguồn y tế:

• Khoảng 10 ml methanol nguyên chất có thể gây mù vĩnh viễn.
• Khoảng 30 ml methanol có thể gây tử vong nếu không nhanh chóng điều trị.

Tầm quan trọng của kiểm soát methanol trong rượu

Do tác hại nghiêm trọng này, các tiêu chuẩn về rượu an toàn quy định rõ hàm lượng methanol phải rất thấp trong sản phẩm uống được. Việc kiểm soát nguyên liệu, công nghệ sản xuất và đặc biệt là lọc rượu để loại bỏ methanol và các độc tố khác như andehit là yếu tố then chốt đảm bảo chất lượng và an toàn cho người dùng.